Bố trí khu nuôi ong dú miền Trung: tính trước mùa lũ

Hỏi người nuôi ong dú lâu năm ở miền Trung chỗ đặt tổ tốt là chỗ nào, nhiều người sẽ chỉ lên vết nước trên tường nhà trước khi chỉ ra vườn. Dải đất này hẹp, sông ngắn và dốc, mưa dồn vào mấy tháng cuối năm. Một trận lũ có thể dâng nhanh trong đêm. Tổ ong dú để thấp thì chỉ một đêm là mất.

Vì vậy bài này bắt đầu từ nước, rồi tới gió, rồi mới tới những chuyện quen thuộc như hướng cửa, khoảng cách tổ.

Đọc nước trước khi đọc nắng

Đi quanh nhà và hỏi người lớn tuổi trong xóm: năm lũ to nhất nước lên tới đâu, đọng mấy ngày, chảy theo đường nào. Ở đồng bằng ven sông, câu trả lời thường là cả vườn ngập. Ở vùng gò đồi phía tây, nước rút nhanh nhưng đất dễ sạt, suối dâng bất ngờ.

• Vùng trũng ven sông: đặt tổ trên giá cao hơn mốc lũ cũ, hoặc dưới mái hiên tầng trên, gác lửng của nhà kiên cố.
• Vùng gò, đồi: tránh chân dốc, khe nước, chỗ đất mới đắp; ưu tiên chỗ bằng, đất chắc.
• Vùng cát ven biển: vừa gió vừa cát bay, cần chắn kỹ hơn phần gió dưới đây.

Gió nóng mùa hè: che phía tây

Những tháng hè, nhiều tỉnh miền Trung có gió tây khô nóng thổi qua dãy Trường Sơn. Thùng phơi nắng chiều dễ quá nóng, sáp tổ mềm, đàn suy. Đặt khu nuôi ở phía đông của nhà hoặc của một hàng cây, để buổi chiều thùng nằm trong bóng. Mái che nên có khoảng hở thông gió phía trên, không để mái tôn sát nắp thùng. Một vài cây tán thưa trồng quanh khu nuôi vừa che nắng vừa cho hoa.

Bảng rủi ro theo mùa và cách bố trí

Lịch hoa và thời tiết từng vùng có thêm ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Giá kê chịu được bão

Ở nơi khác, giá kê chỉ cần chắc. Ở miền Trung, nó phải chịu được gió giật. Vài điểm:

• Chân giá chôn sâu hoặc bắt vào trụ bê tông, không đặt hờ trên gạch.
• Thùng buộc vào giá bằng dây thép bọc nhựa hoặc dây đai, không chỉ đặt lên.
• Mái che bắt bu lông hoặc buộc chéo, vì mái bay là kéo theo cả thùng.
• Không đặt tổ dưới cây to có cành mục; bão quật cành là đè nát thùng.

Kế hoạch dời tổ khi có tin bão

Đây là phần nhiều người bỏ qua cho tới lúc nghe tin bão mới cuống. Chuẩn bị từ đầu mùa:

1. Chọn trước một chỗ cất tạm trong nhà kiên cố, thoáng, cao ráo: gác, phòng kho tầng trên.
2. Chuẩn bị lưới mịn hoặc nút bịt cửa tổ, dây buộc nắp, thùng xốp hoặc giỏ để khiêng.
3. Khi có tin bão, chờ tới chiều tối, lúc ong đã về tổ hết, mới bịt cửa và khiêng vào.
4. Đặt thùng ở chỗ tạm, mở hé cửa cho thông khí nhưng có lưới chắn, không cho ong bay ra trong nhà.
5. Bão qua, đặt thùng về đúng chỗ cũ, đúng hướng cũ, vào buổi chiều tối rồi mới mở cửa.

Đặt về đúng vị trí cũ là chìa khoá. Ong dú nhớ chỗ, đặt lệch đi là đàn rối.

Sau bão: nuôi lại đàn

Sau mưa bão dài ngày, hoa trong vùng rụng hết, đàn thiếu ăn. Đừng vội thu mật, để đàn dùng phần dự trữ. Thấy tổ nào ong ra vào thưa thớt, ghi lại và theo dõi riêng. Nếu mất tổ, thay bằng tổ giống từ trại nuôi chứ không bắt tổ hoang trong rừng.

Nguồn tổ giống và đồ từ ong

Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú, có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn học tay nghề mở tổ, tách đàn ngay tại trại trước khi tự làm ở quê thì có thể đăng ký tour thực hành. Các mô hình đã chạy trong vùng có ở mục Trại ong trong vùng.

Câu hỏi thường gặp