Nuôi vài tổ ong dú sau nhà ở miền Trung: gió Lào, mùa bão

Ở nhiều làng quê miền Trung, khoảnh vườn sau nhà thường có bụi tre, cây mít, mấy gốc chuối, hàng rào dâm bụt và bờ cỏ dại. Đó là chỗ yên tĩnh, ít người qua lại, rất hợp để đặt vài tổ ong dú. Nhưng người nuôi ở đây phải tính trước hai chuyện mà vùng khác ít gặp cùng lúc: mùa hè có những đợt gió Lào khô nóng thổi liền nhiều ngày, còn cuối năm là mùa mưa bão, có nơi nước lũ lên tới sân.

Cái lợi là ong dú không đốt, nuôi sau nhà chẳng làm phiền ai. Cái khó là cùng một góc vườn phải vừa mát được trong hè, vừa an toàn được trong bão.

Chọn chỗ một lần, dùng được cả hai mùa

Điều nhiều người làm sai là chọn chỗ chỉ theo mùa đang sống. Đặt tổ vào mùa xuân, thấy chỗ trống giữa vườn nắng đẹp, đến hè thì thùng bị nắng nung, cuối năm bão về lại không có gì che. Nên đi một vòng vườn và tự trả lời mấy câu sau:

Chỗ hợp nhất thường là cạnh tường hậu, dưới mái hiên rộng, sau lưng là bụi tre hoặc hàng cây chắn gió, và cách nhà đủ gần để khi cần thì xách vào trong vài phút.

Qua mùa gió Lào

Những ngày gió Lào, không khí nóng và khô, cây cỏ héo, hoa ít. Đàn ong dú phải dùng nhiều ong thợ để quạt mát tổ và đi lấy nước, nên số ong đi kiếm mật giảm hẳn.

• Che thêm một lớp mái phía trên thùng, cách nắp một khoảng để không khí lưu thông, đừng đặt tấm tôn sát nắp.
• Che phía tây bằng phên tre, lá dừa hay tấm lưới che nắng.
• Đặt một khay nước nông có sỏi hoặc cành khô cho ong đậu, thay nước hằng ngày.
• Không mở thùng giữa trưa nắng; nếu cần xem thì xem lúc sáng sớm.
• Không thu mật trong quãng này; đàn đang sống bằng phần dự trữ.

Muốn biết cây gì trong làng còn cho hoa giữa mùa nắng, xem thêm mục Nguồn hoa địa phương.

Qua mùa mưa bão

Trước khi bão vào

1. Kiểm tra chân đế, buộc thùng vào cột hoặc tường bằng dây chắc.
2. Chèn kín nắp, quấn thêm nilon quanh thùng nhưng chừa cửa tổ.
3. Tỉa những cành cây có thể gãy rơi xuống chỗ đặt tổ.
4. Nếu vùng hay ngập, chuẩn bị chỗ cao trong nhà hoặc hiên để đưa tổ vào. Chuyển tổ vào buổi tối khi ong đã về đủ, bịt tạm cửa tổ bằng lưới thưa, sáng ra mở lại ngay khi đặt ổn.

Sau khi bão qua

Đưa tổ về đúng chỗ cũ, đúng hướng cũ để ong không lạc. Lau khô bên ngoài thùng, kiểm tra kiến vì sau mưa lớn kiến thường dời tổ tìm chỗ khô. Nếu thùng bị nước tràn vào, mở nhẹ xem phần bình phấn bị ngấm để dọn đi, giữ lại phần tổ còn khô.

Những ngày mưa dầm sau bão, ong ít ra ngoài. Đây là lý do mật dự trữ phải được để lại từ trước.

Vài tổ sau nhà cho mật bao nhiêu?

Đừng đặt kỳ vọng. Với điều kiện miền Trung có hai quãng khó trong năm, vài tổ trong vườn nhà chủ yếu để học nghề và có chút mật cho gia đình vào những năm thuận. Năm đầu tiên nên để đàn tích luỹ. Khi đàn đông, cửa tổ tấp nập và có nhiều bình mật nắp kín vào mùa hoa, mới lấy một phần nhỏ. Mật ong dú chua thanh, nhiều nước, đựng lọ sạch và để ngăn mát.

Đọc thêm cách người nuôi trong vùng sắp xếp quy mô theo điều kiện nhà mình ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Bắt đầu từ đâu

Thời điểm nhận tổ giống hợp nhất ở miền Trung là quãng thời tiết dịu, khi hoa nhiều và chưa vào nắng gắt, để đàn có thời gian gây lại trước mùa gió Lào. Nên chọn đàn tách từ trại nuôi, khoẻ, có ong chúa đang đẻ; không bắt tổ trong rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn xem tận mắt cách trại che nắng, kê thùng, chăm đàn trước khi tự làm có thể tham khảo tour học thực hành.

Câu hỏi thường gặp