Khách miền Trung mua ong dú: lo nắng gió và mùa bão

Dải đất miền Trung có hai đợt thử thách mà người nuôi ong dú nào cũng phải tính: những tháng hè nắng nóng, có nơi gió Tây khô thổi rát như rang, và mùa mưa bão dồn vào mấy tháng cuối năm. Khách ở đây khi mua tổ vì vậy hay hỏi khác người các vùng khác. Họ ít hỏi «bao nhiêu mật», mà hỏi «thùng có chịu được nắng không», «bão về thì cất ở đâu».

Điều đáng nói là những câu đó lại thường được trả lời qua loa. Bài này đi thẳng vào hai mùa khó, rồi mới quay về chuyện chọn tổ và chọn người bán.

Mùa nắng gió khô: điều khách hỏi nhiều nhất

Những ngày gió Tây khô nóng, đặt thùng ong sai chỗ có thể làm sáp trong tổ mềm ra, bầu mật chảy, ong bỏ việc để quạt mát cho tổ. Khách nên tự kiểm chỗ định đặt thùng bằng mấy câu hỏi đơn giản:

• Buổi chiều nắng có rọi thẳng vào chỗ đó không?
• Sau lưng có phải tường gạch, mái tôn hắt nóng không?
• Có cây tán rộng hoặc giàn leo che được không?
• Gió nóng thổi thẳng vào cửa tổ hay bị che chắn?

Nếu cả bốn câu đều không ổn, nên lo chỗ đặt trước rồi mới tính chuyện mua. Một thùng gỗ dày, có mái che dư ra mỗi bên, đặt dưới tán cây, quay cửa về hướng đông là kiểu bố trí an toàn nhất cho mùa này. Các mô hình đặt thùng khác nhau ở vườn nhà, sân thượng hay ven rẫy được so sánh ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Mùa bão: phải có phương án trước khi trời đổi

Người miền Trung quen nghe tin áp thấp, nên chuẩn bị cho tổ ong cũng phải thành nếp như chằng mái nhà. Khi biết bão sắp vào, làm theo thứ tự:

1. Chiều tối, khi ong đã về đủ, bịt cửa tổ bằng lưới hoặc nút có lỗ thông khí.
2. Gỡ thùng khỏi giá treo ngoài trời, mang vào kho, hiên kín hoặc gian nhà khuất gió.
3. Kê thùng cao khỏi nền phòng khi nước tràn vào.
4. Nếu không mang vào được, chằng dây chắc vào cột, phủ bạt nhưng chừa khe thoáng.
5. Bão qua, đợi trời ráo mới đặt lại chỗ cũ và mở cửa tổ.

Sau bão hay có những ngày mưa dầm kéo dài, ong ít ra làm. Đàn khoẻ, nhiều dự trữ thì chịu được; đàn mới mua, ít mật thì dễ kiệt. Vì vậy nhận tổ sát mùa mưa bão là thời điểm kém nhất.

Hai mùa khó, đặt cạnh nhau

Còn lại là quãng đầu năm sau Tết và khoảng chuyển mùa, khi trời dịu và nhiều cây trổ hoa. Đó là lúc hợp nhất để đưa tổ về.

Chọn tổ, chọn người bán

Khi đã chắc chỗ đặt, mới tới chuyện tổ. Mấy điểm khách miền Trung nên hỏi thêm ngoài chuyện đàn mạnh yếu:

• Tổ đã sống qua mùa nóng ở miền Trung chưa, hay vừa đưa từ nơi khác tới?
• Thùng có đáy cao, có chỗ buộc dây, có mái che không?
• Người bán có chỉ cách bịt cửa tổ và cất thùng khi có bão không?
• Tổ có nhân bằng cách tách từ đàn nhà nuôi không? Tổ khai thác trong rừng thì không nên mua.

Muốn nghe người đã nuôi trong vùng kể chuyện giữ đàn qua bão, xem thêm mục Kinh nghiệm người nuôi.

Một chỗ để học trước khi tự nuôi

Ai còn lăn tăn có hợp nuôi hay không, cách tốt là đi xem một trại đang chạy thật trước khi bỏ tiền mua tổ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh mở tour tham quan và học thực hành, có phần tách đàn, đặt thùng, vắt mật. Trại cũng có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, xem tại ongquy.com. Người chỉ muốn có mật ong dú dùng trong nhà thì mua mật cũng là lựa chọn nhẹ nhàng, khỏi lo bão gió.

Câu hỏi thường gặp