Ruộng vườn miền Trung: mùa khô ong dú dồn về vườn phun

Có một điều ngược đời mà người nuôi ong dú ở miền Trung sớm muộn cũng nhận ra: càng nắng, càng khô, đàn càng hay dính thuốc. Lý do không nằm ở thuốc mạnh hơn, mà ở chỗ ong không còn nơi nào khác để đi.

Giữa những tháng gió nóng, đồi trọc cháy vàng, cỏ ven đường khô rạc. Chỗ còn xanh và còn hoa là những mảnh vườn được tưới: vườn rau, vườn ớt, vườn cây ăn trái. Mà vườn được người ta bỏ công tưới thì thường cũng được bỏ công phun. Ong dú chỉ kiếm ăn trong vài trăm mét quanh tổ, nên cả đàn dồn về đúng những chỗ đó.

Từ núi xuống biển: ba dải đất, ba kiểu rủi ro

Miền Trung hẹp ngang, đi chục cây số là qua đủ đồi, đồng và cát. Mỗi dải đặt ra một bài toán khác cho người nuôi.

Dải đồi trồng keo, bạch đàn

Rừng trồng ít khi bị phun thuốc trừ sâu, nhưng tán keo dày dưới gốc thường ít cây bụi ra hoa. Đặt tổ ở mép đồi, nơi còn sim, mua, cỏ lào và các bụi cây tạp, sẽ tốt hơn đặt sâu trong rừng keo. Khi khai thác, cả mảng đồi bị cắt trắng, nên cần theo dõi kế hoạch chặt của chủ rừng.

Dải đồng lúa hẹp

Ruộng lúa nhỏ, xen nhà dân. Thuốc lúa phun theo đợt sâu bệnh, đợt này cả cánh đồng làm cùng lúc. Lúa không phải nguồn mật của ong dú, nhưng thuốc bay sang hoa dại ven bờ ruộng, nơi ong hay đến.

Dải cát ven biển

Đất cát trồng rau màu, hành, ớt, dưa, có giếng tưới. Đây chính là những ốc đảo xanh giữa mùa khô, và cũng là nơi phun dày. Gió biển lại thổi mạnh, đẩy bụi thuốc đi xa hơn đất liền.

Tự dựng một ốc đảo hoa cho đàn

Nếu không muốn ong phải bay sang vườn người khác, phải cho chúng thứ để ăn ngay tại nhà. Đây là việc làm được với vài buổi công.

1. Chọn một khoảnh đất cạnh tổ, có thể tưới tay hằng ngày. Không cần rộng, vài mét vuông đã khác biệt.
2. Trồng cây chịu nắng gió, ra hoa nhỏ, liên tục. Hoa giấy, mười giờ, các loại rau thơm để ra hoa như húng quế, tía tô, kinh giới, cúc dại ven đường. Rau thơm còn dùng được trong bếp.
3. Giữ vài cây ăn trái hay cây che bóng trong vườn mà nhà mình không phun. Bóng mát còn giúp tổ bớt nóng.
4. Đặt một chậu nước nông có sỏi, thay mỗi ngày. Mùa gió nóng, ong cần nước để làm mát tổ không kém gì cần hoa.
5. Tưới vào chiều tối. Tưới sáng sớm cũng được, nhưng tránh tưới lúc ong đang đậu lấy mật buổi trưa.

Các loại cây hoa dễ sống ở vùng nắng gió được nói kỹ hơn trong mục Nguồn hoa địa phương.

Che tổ khỏi nắng gió trong mùa khô

Tổ ong dú để trơ giữa nắng chiều miền Trung có thể nóng tới mức sáp chảy, mật trào. Đặt tổ dưới tán cây, có mái che riêng, mặt tổ tránh hướng tây. Không bọc kín tổ bằng nilon vì sẽ hầm hơi. Nếu tổ là thùng gỗ, có thể buộc thêm một tấm phên tre hay lá dừa che phía nắng gắt.

Khi mùa mưa bão kéo đến

Cuối năm, thuốc không còn là nỗi lo lớn nhất. Mưa dầm và gió bão mới là thứ phải tính: kê tổ cao khỏi vùng ngập, buộc chặt giá đỡ, chèn kín mái để mưa tạt không vào cửa tổ. Sau bão, ruộng vườn bắt đầu làm lại, phun đợt đầu vụ, lúc đó lại quay về câu chuyện hỏi lịch phun với hàng xóm. Cách chuẩn bị tổ trước mùa bão có trong mục Khí hậu & mùa vụ.

Muốn học tận tay trước khi nuôi

Người miền Trung bắt đầu nuôi ong dú thường vấp đúng hai chuyện: đàn đói mùa khô và tổ bị nắng hầm. Cả hai đều dễ tránh nếu được thấy tận mắt một trại nuôi bài bản. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi cũng có mùa khô nắng gắt, có tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Trước khi mua đàn, có thể tham gia tour học thực hành tại trại để xem cách đặt tổ, che nắng, làm nguồn hoa quanh vườn, rồi về áp dụng cho mảnh đất của mình.

Câu hỏi thường gặp