Cây cho hoa ở miền Trung: lịch hoa ong dú theo tháng

Miền Trung là một dải dài, từ Thanh Hóa, Nghệ An có mùa rét, xuống tới Ninh Thuận, Bình Thuận khô nóng nhất nước. Nhưng cả dải có chung một nhịp mà ở nơi khác không có: mưa dồn vào cuối năm, nắng và gió Tây khô nóng giữa năm. Nguồn hoa của ong dú vì thế cũng chạy theo nhịp ngược với miền Nam và miền Bắc — đây là chỗ người mới chuyển ra hoặc chuyển vào hay tính sai.

Thay vì kể tên cây, bài này đi theo lịch năm: tháng nào hoa nhiều, tháng nào đói, và việc nên làm cho đàn ở từng quãng.

Lịch hoa và việc làm theo tháng

Bảng dưới là nhịp chung, mỗi tỉnh sẽ xê dịch vài tuần, năm nào mưa sớm hay muộn cũng lệch theo. Dùng nó như khung để tự ghi lại lịch của vườn mình.

Sau mưa: quãng hoa dồi dào nhất

Khi mưa dứt, đất đủ ẩm, cả vùng xanh lại và ra hoa gần như cùng lúc: cây bụi ven đồi, sim, mua, cỏ hoa ven đường, rau màu bãi bồi, rồi tới keo và cây ăn trái. Ong dú thân nhỏ nên khai thác tốt lớp hoa li ti này, những bông mà người ta ít để ý.

Đàn nào ra khỏi mùa mưa còn đủ quân thì đây là lúc tăng nhanh. Đàn nào yếu sau mưa thì càng phải để yên, không mở xem nhiều, không thu mật, cho chúng dùng hết quãng hoa này để phục hồi.

Giữa năm: mùa đói vì nắng, không phải vì rét

Ở miền Nam, mùa khó là mưa; ở miền Bắc là rét. Ở miền Trung, mùa khó nhất thường là giữa năm. Nắng gắt kéo dài, gió Tây khô nóng thổi qua làm hoa héo trước khi kịp cho mật, cỏ dại cháy vàng. Thùng phơi nắng thì nóng bên trong, sáp mềm, mật có thể chảy.

• Đặt tổ dưới tán cây hoặc có mái che, tránh nắng chiều chiếu thẳng.
• Không thu mật trong quãng này; mật trong tổ là thứ đàn sống nhờ.
• Giữ lại vài bụi cây chịu hạn quanh vườn, tưới cho rau màu trổ bông nếu có nước.
• Kiến hoạt động mạnh khi khô — kê chân tổ và giữ chân kê sạch.

Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ khác nhau ở đâu

Phía Bắc: thêm mùa rét ngắn

Từ Thanh Hóa tới Quảng Bình, đầu năm có những đợt rét, có khi kèm mưa phùn. Ong dú ít bay khi trời lạnh, nên đàn cần dự trữ thêm cho quãng này. Gió Lào giữa năm ở vùng này cũng khốc liệt, nên việc che nắng càng quan trọng.

Phía Nam: khô dài hơn

Càng xuống Ninh Thuận, Bình Thuận, mùa mưa càng ngắn, mùa khô càng dài, cây cối thưa. Nguồn hoa ở đây phụ thuộc nhiều vào vườn có tưới: xoài, điều, dừa, thanh long, rau màu. Người nuôi nên đặt tổ gần vườn có nước tưới hơn là ngoài đồi trống.

Giữ nguồn hoa quanh tổ

Cả dải miền Trung có một thói quen làm hại ong dú: dọn vườn sạch trơn, phát hết cỏ, đốt bụi. Lớp hoa nền đó là thứ nuôi đàn giữa các đợt cây lớn. Nên giữ lại một phần bờ rào cây bụi, một góc cỏ hoa, chỉ phát lối đi và quanh chân tổ. Thêm vài cây ra hoa kéo dài như ổi, chanh, dâm bụt là đã đỡ cho mùa đói giữa năm. Người nuôi ở nhiều tỉnh đã chia sẻ cách làm cụ thể ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Ghi lại lịch hoa của chính trại mình

Không bảng chung nào thay được ghi chép của chính người nuôi. Mỗi tháng ghi lại: cây nào đang nở, ong mang phấn về nhiều hay ít, đàn nào nặng lên, đàn nào nhẹ đi. Sau một hai năm, lịch đó sẽ cho biết chính xác tháng nào nên thu, tháng nào nên tách, tháng nào phải để yên. Có thể ghi vào sổ tay, hoặc dùng app quản lý trại ong để ghi từng lần kiểm tra theo từng đàn, xem lại theo mùa dễ hơn.

Ai mới bắt đầu ở miền Trung và cần tổ giống tách từ đàn khỏe, hoặc muốn nếm mật ong dú để biết vị chua thanh của nó trước khi nuôi, có thể tìm tới trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, xem tại ongquy.com. Nhân đàn thì luôn bằng cách tách đàn có sẵn, không bắt tổ rừng.

Câu hỏi thường gặp