Lịch ra hoa theo tháng ở miền Trung và cách tự lập

Người nuôi ong dú ở miền Nam quen nói mùa mưa là từ khoảng tháng 5. Mang câu đó ra miền Trung là sai ngay từ đầu. Dải đất này có mùa mưa lùi về cuối năm, có bão, có gió tây khô nóng giữa hè, và phía bắc đèo Hải Vân còn có thêm mùa đông rét. Ai chép nguyên lịch nuôi của miền Nam ra đây thường tách đàn đúng lúc sắp vào mùa khó.

Vì miền Trung dài và mỗi tỉnh lệch nhau, bài này không cố đưa một bảng tháng cứng. Thay vào đó là khung chung để hiểu vì sao lịch hoa ở đây khác, và cách tự lập lịch cho chính khu vườn của mình trong một năm.

Vì sao lịch hoa miền Trung lệch khỏi hai đầu đất nước

Dãy Trường Sơn chạy sát biển, chắn gió tây nam vào mùa hè. Gió vượt núi xuống phía đông thành gió khô nóng, làm cỏ cháy và hoa dại tàn. Đến cuối năm, gió mùa đông bắc và các đợt áp thấp từ biển vào gặp núi chắn, đổ mưa lớn dồn dập. Kết quả là nhịp năm của miền Trung gần như đảo ngược so với miền Nam: mùa khô nặng nhất rơi vào giữa năm, mùa mưa rơi vào cuối năm.

Với ong dú, hệ quả là đợt hoa đáng kể nhất đến sau khi mưa đã ngấm đất, chứ không phải trong mưa. Trong những tuần mưa dầm, hoa có thể đang nở nhưng ong không bay được. Phần chi tiết hơn về các kiểu thời tiết của vùng có trong chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Bắc và nam đèo Hải Vân khác nhau ở đâu

Nghĩa là cùng gọi là miền Trung, nhưng người nuôi ở Huế cần lo giữ ấm và khô vào mùa đông, còn người nuôi ở các tỉnh phía nam lại cần lo che nắng và nước vào mùa hè.

Tự lập lịch hoa trong một năm: năm bước

1. Vẽ vòng tròn bay quanh tổ. Ong dú thường kiếm ăn trong phạm vi khá gần, vài trăm mét. Đi bộ một vòng quanh tổ, ghi lại những cây có thể ra hoa: cây ăn trái, cây cảnh, bờ rào, bãi cỏ, ruộng.
2. Mỗi tuần ghi một lần. Chọn một ngày cố định, ghi cây nào đang nở, trời mưa hay nắng, ong ra vào nhiều hay ít.
3. Đếm ong ở cửa tổ. Vào cùng một khung giờ buổi sáng, đứng nhìn cửa tổ một phút và đếm sơ số ong về có mang phấn ở chân. Con số tăng giảm cho biết hoa đang nhiều hay ít chính xác hơn mắt mình nhìn cây.
4. Đánh dấu ba mốc. Mốc hoa bắt đầu rộ, mốc hoa thưa dần, mốc trống. Ba mốc này quyết định khi nào tách, khi nào thu, khi nào để yên.
5. So với năm sau. Năm thứ hai, đặt hai cột cạnh nhau. Những gì lặp lại là lịch thật của mảnh đất; những gì lệch là do thời tiết năm đó.

Đọc tín hiệu ở cửa tổ thay vì đọc lịch

• Nhiều ong về mang phấn vàng, cam ở chân: đàn đang có nguồn phấn tốt, chúa đẻ mạnh.
• Ong ra vào đều nhưng ít mang phấn: có mật hoa, ít phấn, đàn tích mật.
• Cửa tổ thưa, ong lượn lờ rồi về tay không: nguồn hoa đang cạn, đừng tách, đừng thu.
• Ong bám đông ở cửa, quạt cánh: trong tổ nóng, cần che thêm.

Những người nuôi lâu năm ở các tỉnh trong vùng đã ghi lại nhiều tín hiệu như vậy, có thể đọc thêm ở chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Một cuốn sổ, một đàn khoẻ, một nơi để hỏi

Lịch tự ghi chỉ có ý nghĩa khi đàn đủ khoẻ để mình quan sát qua một năm trọn. Nên bắt đầu với tổ giống đã ổn định và nhận vào quãng sau mưa, khi hoa sắp rộ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Muốn thay cuốn sổ giấy bằng ghi chép trên điện thoại, có thể dùng app quản lý trại ong app.ongdu.com để ghi lịch kiểm tra và tình trạng từng đàn.

Câu hỏi thường gặp