Cây nên tránh gần tổ ong dú ở miền Trung mùa bão

Sau mỗi cơn bão ở miền Trung, thứ làm hỏng thùng ong nhiều khi không phải gió hay nước, mà là cái cây cạnh thùng. Một cành keo gãy, một tàu dừa rơi, một cây ăn trái bật gốc trong đất cát ướt là đủ đè bẹp kệ tổ. Mùa nắng thì ngược lại: gió Tây khô nóng thổi tới đâu, khu tổ trống trải tới đó, ong dú phải quạt mát tổ cả ngày.

Miền Trung vì vậy cần một danh sách cây nên tránh riêng: nhìn cây theo hai mùa, nắng gió và mưa bão, chứ không chỉ chuyện kiến hay thuốc như các vùng khác.

Mùa bão: tính tầm đổ của từng cây

Cách tính đơn giản: lấy chiều cao của cây, đó là bán kính mà cây có thể đổ xuống. Nếu kệ tổ nằm trong vòng đó và cây thuộc loại giòn hay rễ nông, kệ đang nằm ở chỗ nguy hiểm. Đất cát pha ven biển khi ngấm nước mưa nhiều ngày rất dễ làm cây bật gốc.

Những nhóm cây cần dè chừng

• Keo, bạch đàn trồng sát vườn: lớn nhanh, thân cao, cành dễ gãy khi gió giật mạnh.
• Dừa, cau: ít khi đổ nhưng tàu già và trái rơi bất ngờ, nhất là trong gió mạnh.
• Cây ăn trái tán nặng trên đất cát: xoài, mít lâu năm tán xòe rộng, gặp gió lớn dễ nghiêng gốc.
• Cây có cành mục, cành chết chưa tỉa: loại nào cũng nguy hiểm như nhau.

Mùa nắng gió: cần bóng, nhưng bóng của cây nào

Những tháng gió Tây khô nóng, thùng ong dú phơi giữa trời có thể nóng tới mức đàn bỏ ăn, dồn sức quạt tổ, có khi sáp chảy. Bóng chiều là cần thiết. Người nuôi hay giải quyết bằng cách đặt thùng dưới gốc cây cao nhất vườn, và đó lại là cái cây tháng sau mùa bão sẽ đe dọa kệ tổ.

Lời khuyên hợp với cả hai mùa: làm mái che riêng cho kệ tổ, hoặc dùng bóng của cây thấp, thân chắc, đứng phía tây. Phía đông để thoáng cho nắng sáng vào. Mái che riêng có lợi là đúng chỗ, đúng độ cao, và gỡ được khi bão sắp vào.

Bảng xét cây theo hai mùa

Đất cát, hoa nền mỏng và ruộng phun

Đất cát ven biển miền Trung không nuôi được nhiều hoa dại như đất phù sa. Vì vậy ruộng dưa, ruộng ớt, luống rau trên cát khi ra hoa trông như một nguồn ăn đáng giá cho ong. Nhưng các ruộng này thường được phun nhiều đợt. Đàn kiếm ăn gần, mang thuốc về là đàn suy. Đặt tổ về phía có cây bụi tự nhiên, hàng rào cây dại, vườn nhà không phun, thay vì sát mép ruộng. Muốn biết vùng mình còn những nguồn hoa an toàn nào, xem mục Nguồn hoa địa phương.

Việc nên làm trước mùa mưa bão

1. Đi quanh khu tổ, đo bằng mắt chiều cao các cây lớn, xác định kệ có nằm trong tầm đổ không.
2. Tỉa cành chết, cành chìa về phía kệ, tàu dừa già.
3. Gia cố mái che, buộc chặt kệ, kê thùng cao khỏi chỗ nước đọng.
4. Chuẩn bị chỗ tạm trong nhà kho hay mái hiên kín gió để dời thùng khi có tin bão mạnh.
5. Dời vào buổi tối khi ong đã về đủ, bịt cửa tổ nhẹ, đưa về chỗ cũ sau bão.

Kinh nghiệm của người nuôi trong vùng qua các mùa bão được gom ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Mua tổ, mua mật ở đâu cho chắc

Mỗi mùa bão, không ít người mất vài thùng và muốn bổ sung đàn. Đừng vội ra đồi bắt tổ hoang: đàn rừng tách khỏi chỗ cũ thường yếu, lại làm cạn đàn tự nhiên. Tổ giống nên là đàn đã nuôi ổn định, nhân bằng cách tách. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Người nuôi trong vùng muốn tìm tổ gần nhà, hoặc bán bớt mật sau mùa, có thể đăng tin ở chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp