Làm du lịch, buôn bán theo mùa kiêm nuôi ong dú miền Trung

Dải đất miền Trung có nhiều người sống bằng những nghề bận theo mùa: chạy xe, cho thuê phòng, bán hàng ăn uống ở phố biển, buôn bán dịp hè và dịp Tết. Mùa nắng thì quần quật từ sáng tới khuya, mùa mưa bão thì khách thưa, nhiều ngày ở nhà. Nhịp đó nghe có vẻ khó nuôi ong, nhưng ghép khéo lại khá hợp: những tháng mình bận nhất thì đàn ong dú cần ít, còn những tháng ong cần người nhất thì mình lại có mặt.

Vẽ lịch bận của mình trước

Lấy một tờ giấy, chia mười hai tháng, tô đậm những tháng mình gần như không có buổi nào ở nhà. Với người làm du lịch biển thường là các tháng hè, với người buôn bán thì thêm mấy tuần trước Tết. Sau đó đặt cạnh mùa của miền Trung: nắng nóng khoảng tháng 5 đến tháng 8, mưa bão tập trung khoảng tháng 9 đến tháng 12, đầu năm trời dịu hơn. Chỗ nào mình rảnh và trời êm, đó là chỗ để dành cho việc lớn với ong.

Mùa hè: mình bận, đàn ong chỉ cần ba thứ

Nắng miền Trung gắt, có nơi gặp gió tây khô nóng. Thùng gỗ phơi nắng trưa thì trong tổ rất nóng. Trước khi vào mùa đông khách, dành một buổi làm cho xong:

• Bóng mát: đặt thùng dưới tán cây hoặc mái hiên, thêm một lớp mái che phía trên nắp thùng cho thoáng.
• Nước chống kiến: chén nước dưới chân kệ bốc hơi nhanh, phải châm mỗi ngày.
• Người trông: dặn một người trong nhà mỗi chiều châm nước và nhìn cửa tổ. Ong dú không có ngòi đốt nên ông bà hay trẻ lớn đều làm được.

Cả mùa hè, nếu không có gì bất thường thì không cần mở thùng.

Mùa mưa bão: lúc mình rảnh cũng là lúc ong cần người

Đây là mùa chủ nhà phải có mặt. Mưa lớn, gió giật làm đổ kệ, bay mái, nước tạt vào thùng. Đàn ong dú bị ướt sũng hay rơi xuống đất là khó gượng lại.

Trước khi bão vào

1. Theo dõi tin bão; có tin là làm ngay, đừng để sát giờ.
2. Chằng thùng vào cột hoặc vào kệ chắc bằng dây, buộc mái che chặt.
3. Thùng nào đặt chỗ trống trải, chỗ trũng dễ ngập thì dời vào sát nhà, hiên kho, giữ cửa tổ thông thoáng.
4. Tỉa cành khô to phía trên chỗ đặt thùng.

Sau khi bão qua

1. Kiểm từng thùng: nứt, ướt, xê dịch.
2. Thùng ướt thì lau khô bên ngoài, che lại, đừng mở ra phơi.
3. Vài ngày sau nhìn cửa tổ xem đàn có ra vào lại bình thường không.

Chia việc với người nhà

Tách đàn, lấy mật: dời vào quãng trời êm

Không tách đàn giữa cao điểm bão, cũng không tách khi mình đang ngập việc mùa khách. Chọn quãng trời dịu, đàn đã đầy thùng, thường là đầu năm hoặc những tuần mưa chưa dồn dập. Lấy mật cũng thế: đàn dư mới lấy, để lại đủ cho đàn. Nguồn hoa miền Trung không dày như nhiều vùng khác, nên đừng lấy quá tay. Xem thêm cách những người nuôi trong vùng sắp xếp ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Nuôi bao nhiêu thì vừa

Người làm nghề theo mùa nên nuôi ít hơn số mình nghĩ: ba tới sáu thùng. Mùa bão mà phải chằng hai chục thùng một mình thì vất vả và dễ sót. Muốn mở rộng, xem các mô hình khác ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Bắt đầu từ đâu

Làm du lịch hay buôn bán thì hiểu giá trị của việc tận mắt xem. Trước khi nuôi, nên đi một chuyến tham quan và học thực hành tại trại để thấy thùng, thấy cách tách đàn ngoài đời. Tổ giống thì đừng bắt trong rừng; trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nhân bằng cách tách, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, thứ người buôn bán hay chọn để biếu khách quen; xem ở ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp