Chuyện người nuôi ong dú lâu năm qua gió bão miền Trung

Miền Trung có hai mùa thử người nuôi ong dú theo hai kiểu khác nhau. Mùa hè là gió Tây khô nóng thổi rát, thùng gỗ phơi nắng có thể hầm lên như cái lò. Cuối năm là mưa bão, lũ, có đợt gió quật đổ cả cây trong vườn. Người nuôi lâu năm trên dải đất hẹp này không trông vào may mắn; họ có sẵn trong đầu một danh sách việc phải làm cho từng kiểu thời tiết, và làm sớm hơn người khác vài ngày.

Mùa gió nóng: giữ cho thùng không thành cái lò

Những ngày gió Tây khô nóng, đàn ong dú thường giảm ra cửa vào buổi trưa và tập trung làm việc lúc sáng sớm, chiều muộn. Thứ người nuôi lo không phải ong lười, mà là nhiệt trong thùng. Thùng gỗ mỏng đặt giữa sân, nắng chiếu từ trưa tới chiều, có thể làm sáp trong tổ mềm ra, bầu mật chảy.

Những việc làm trước mùa nóng

• Làm mái che rộng hơn thùng, có khoảng hở giữa mái và nắp để không khí lưu thông.
• Đặt thùng sao cho nắng chiều không chiếu thẳng vào hông, thường là phía đông của bức tường hoặc hàng cây.
• Giữ một nguồn nước nông có đá hoặc cành nổi gần chỗ đặt thùng để ong lấy nước.
• Không mở thùng giữa trưa nắng; nếu phải kiểm thì làm lúc sáng sớm.

Mùa bão: việc phải xong trước khi có tin bão gần

Người nuôi lâu năm ở miền Trung đều nói một câu tương tự nhau: đợi bão vào mới lo là muộn. Gió giật mạnh có thể quật thùng khỏi chân kê, mưa tạt ngang làm nước tràn vào cửa tổ. Họ coi mùa bão là một việc có quy trình.

1. Đầu mùa mưa bão: kiểm lại chân kê, gia cố cọc, chuẩn bị dây buộc và tấm che.
2. Khi có tin áp thấp, bão hướng về: hạ thùng xuống thấp, đưa vào hiên nhà, chái bếp hoặc sát tường khuất gió; buộc chặt nắp.
3. Trong lúc bão: che phía cửa tổ khỏi mưa tạt nhưng vẫn để thở; không mở thùng.
4. Sau bão: đưa thùng ra lại chỗ cũ khi trời ráo, lau khô chân kê, kiểm kiến vì kiến thường dồn lên chỗ cao sau mưa lũ.
5. Nếu vùng hay ngập: chuẩn bị trước một chỗ cao trong nhà để dời thùng khi nước lên.

Tham khảo thêm diễn biến mưa nắng trong năm ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Đất cát, hoa nền mỏng: học cách chờ

Nhiều vùng ven biển miền Trung đất cát pha, vườn không um tùm như đồng bằng phương Nam. Hoa nền mỏng nghĩa là đàn lớn chậm hơn, bầu mật đầy chậm hơn. Người mới đem so với người nuôi ở nơi khác rồi nản. Người nuôi lâu thì chấp nhận nhịp đó và làm hai việc: trồng thêm cây có hoa quanh nhà như các loại cây ăn trái, cây hoa bụi chịu hạn, và giữ lại cây dại thay vì phát sạch.

Chuyện giữ đàn sau mùa lũ

Sau mỗi mùa bão, gần như năm nào cũng có đàn yếu đi. Người nuôi lâu không vội bỏ. Họ dời đàn yếu vào chỗ ấm, khô, gần hoa, rồi chờ thêm một mùa. Nhiều đàn tưởng hết sức lại hồi lên khi trời nắng ráo trở lại. Chỉ khi chắc chắn đàn không còn ong chúa đẻ và số ong giảm liên tục, họ mới tính gộp hoặc thay. Những bài học khác từ người nuôi có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Một lời khuyên trước khi mua tổ

Người nuôi lâu năm ở miền Trung thường khuyên nhận tổ giống sau mùa mưa bão, khi trời đã ráo, để đàn có cả mùa khô làm quen chỗ mới. Tổ nên là tổ được nhân bằng cách tách từ trại, không phải tổ bắt từ rừng về. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem và hỏi thêm tại ongquy.com. Ai đang nuôi nhiều đàn và muốn ghi lại đàn nào bị ảnh hưởng sau từng đợt bão có thể dùng app ghi chép đàn ong.

Câu hỏi thường gặp