Sai lầm nuôi ong dú miền Trung: gió Lào và mùa bão

Ở miền Trung, một năm nuôi ong dú giống như đi qua hai cửa ải. Cửa thứ nhất là mùa hè, khi gió Tây khô nóng — người ta quen gọi gió Lào — thổi qua dải đất hẹp, cỏ cây khô héo, hoa thưa thớt. Cửa thứ hai là mùa mưa bão cuối năm, nước dâng nhanh, gió giật mạnh. Người mới thường chuẩn bị cho cửa này mà quên cửa kia, hoặc vượt qua được cả hai rồi lại vấp ở chuyện nhỏ hằng ngày.

Cửa ải thứ nhất: mùa gió Lào

Gió Tây khô nóng làm không khí khô rang, nhiệt độ buổi trưa lên cao, nhiều hôm như hơ trên lửa. Ong dú phải dồn sức quạt mát và mang nước về giữ ẩm cho ổ, thay vì đi lấy mật phấn. Hoa dại héo sớm, vườn nhà cũng xơ xác.

Những lỗi hay gặp trong mùa này

• Thùng đặt trên sân xi măng, hiên tôn. Nền và mái hấp nhiệt, buổi trưa thùng nóng ran. Hãy chuyển về dưới gốc cây lớn, nơi có bóng mát dày cả buổi chiều.
• Không có nước gần tổ. Ong phải bay xa tìm nước giữa nắng gắt. Đặt một khay nước nông có sỏi gần thùng, thay hằng ngày.
• Lấy mật đầu hè. Bầu mật đầy sau mùa xuân là vốn để đàn sống qua những tuần nắng cháy. Lấy lúc này là bỏ đói đàn.
• Dùng thùng gỗ mỏng, sơn tối màu. Thùng tối màu hút nắng; ván mỏng không cách nhiệt. Gỗ dày, màu sáng tự nhiên tốt hơn.

Một mẹo nhỏ mà nhiều nhà làm: dựng thêm tấm che bằng lá dừa, phên tre phía hướng tây của thùng. Rẻ, dễ làm, giảm nóng rõ rệt vào buổi chiều.

Cửa ải thứ hai: mưa bão và lũ

Cuối năm, miền Trung đón những đợt mưa lớn, có năm bão nối bão. Nước lên nhanh ở vùng trũng, gió giật lật cả mái nhà. Một thùng ong đặt trên cái kệ thấp sát bờ mương có thể bị cuốn trôi chỉ trong một đêm.

Chuẩn bị trước mùa bão — danh sách việc

1. Đánh giá chỗ đặt: năm ngoái nước lên tới đâu? Thùng phải nằm cao hơn mức đó một khoảng an toàn.
2. Kệ phải chắc, chân chôn sâu hoặc bắt vào tường, cột nhà.
3. Chuẩn bị dây buộc thùng vào kệ, và tấm che chắn mưa tạt.
4. Xác định trước chỗ tạm trú cho thùng: hiên kín gió, nhà kho, gác thấp có cửa sổ — để khi có tin bão chỉ việc khiêng vào.
5. Khi di dời, làm vào buổi tối khi ong đã về đủ, bịt cửa tổ nhẹ bằng lưới thoáng, khiêng nhẹ tay, giữ thùng thẳng.
6. Bão qua, đặt lại đúng vị trí cũ rồi mở cửa tổ, để ong không lạc.

Lịch mưa nắng theo từng tháng ở dải đất này có trong mục Khí hậu & mùa vụ.

Sau bão: sai lầm vì nóng ruột

Bão vừa qua, người nuôi muốn mở thùng xem ong có sao không. Nhưng thường sau bão là nhiều ngày mưa dầm, trời âm u, ẩm cao. Mở nắp lúc này là để hơi lạnh ẩm tràn vào ổ trứng. Nếu thấy ong vẫn ra vào cửa tổ khi trời hửng, đàn còn ổn. Hãy chờ trời ráo hẳn.

Một chuyện nữa hay bị bỏ qua: sau mưa lớn, kiến từ dưới đất bò lên chỗ cao, trong đó có kệ thùng ong. Kiểm chân kệ ngay khi bão tan.

Tách đàn: né cả hai cửa ải

Người mới hay tách đàn theo lịch đọc được ở đâu đó, không khớp mùa miền Trung. Đàn con mới tách cần vài tháng thuận lợi để lớn. Vì vậy hãy chọn quãng sau khi mưa bão đã dứt, cây cối hồi xanh và trổ hoa — đủ xa mùa nắng cháy phía trước. Tách vào đầu hè hoặc ngay trước bão là đẩy đàn non vào chỗ khó nhất.

Muốn biết nhà nào trong vùng đang nuôi và kinh nghiệm của họ, xem mục Trại ong trong vùng.

Bắt đầu từ một đàn khoẻ

Đàn giống khoẻ, đông quân là tấm đệm tốt nhất trước gió Lào và bão. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, cùng mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Nếu đang tính nuôi, nên nhận đàn vào quãng thời tiết êm để đàn kịp quen chỗ trước mùa khó. Còn khi đàn đã nhân lên và muốn bán bớt tổ hay mật, có thể đăng ở chợ mua bán giữa người nuôi.

Câu hỏi thường gặp