Nuôi ong dú miền Trung: bài học từ mùa bão, gió Lào

Tin bão vào, cả xóm lo chằng mái, gia cố cửa, kê đồ đạc lên cao. Thùng ong dú ngoài vườn thường là thứ được nhớ tới sau cùng. Và sau mỗi trận bão lớn ở dải đất miền Trung, chuyện kể lại thường giống nhau: thùng lăn khỏi giá, nắp bay, tổ vỡ, nước tràn vào, đàn bỏ đi hoặc chết. Phần lớn những mất mát đó không phải do bão quá mạnh, mà do làm sai vào đúng mấy ngày quan trọng.

Trước bão: ba ngày quyết định

Bão thường có tin trước vài ngày. Đó là khoảng thời gian quý nhất. Danh sách việc dưới đây nên làm xong trước khi gió bắt đầu giật.

1. Buộc thùng vào giá bằng dây chắc hoặc đai, buộc chéo qua nắp để nắp không bật.
2. Chằng giá xuống đất bằng cọc hoặc dây neo, nhất là giá cao một chân.
3. Dọn khoảng trên đầu: cành khô, cành nặng chĩa qua thùng nên cắt trước.
4. Che mưa tạt bằng tấm chắn cố định, không để tấm tôn lỏng lẻo dễ bay thành vật nguy hiểm.
5. Vùng hay ngập: chuyển thùng lên chỗ cao hơn mức nước từng ngập, chuyển vào buổi tối khi ong đã về đủ.

Lỗi hay gặp nhất ở bước này là chuyển thùng ban ngày. Ong đi kiếm ăn trở về không thấy tổ, lạc mất cả một phần đàn. Muốn dời thì dời lúc chập tối, bịt cửa tổ trước khi nhấc.

Trong bão: đừng ra vườn

Khi bão đã vào, an toàn của người đặt lên trên hết. Không ra vườn chằng lại thùng giữa gió giật. Những gì cần làm phải xong từ trước. Đàn ong dú tự đóng cửa tổ bằng keo khi trời xấu, chúng chịu được vài ngày không ra cửa nếu trong tổ còn đủ mật.

Chính câu cuối mới là điểm mấu chốt: đàn chỉ chịu nổi mấy ngày giam mình nếu trước đó không bị vét mật. Nhiều người lấy mật đầu mùa mưa, sau đó gặp bão, đàn không còn gì để ăn.

Sau bão: những sai lầm của sự sốt ruột

Sau mỗi trận bão, cây cối trơ lá, hoa gần như không còn. Đàn cần vài tuần mới có nguồn ăn trở lại. Đây là lúc nên để yên, chỉ quan sát cửa tổ.

Gió Lào: mối nguy âm thầm của mùa hè

Ở các tỉnh phía bắc miền Trung, những đợt gió tây nam khô nóng mùa hè làm cỏ cây khô héo, nhiệt độ lên cao. Bão thì ai cũng sợ, còn nắng gió kéo dài lại dễ bị coi nhẹ.

Lỗi thường gặp mùa nắng

• Thùng đặt giữa sân, nắng chiếu trực tiếp suốt buổi chiều, sáp tổ mềm, mật có thể chảy.
• Không có nước gần, ong phải bay xa tìm nước, đàn mất sức.
• Nắp thùng bằng tôn mỏng hấp nhiệt xuống tổ.

Cách khắc phục: mái che có khoảng hở thoáng phía trên nắp, hàng cây che nắng phía tây, khay nước nông có vật nổi cho ong đậu. Chọn chỗ bóng mát thì ưu tiên cây bụi, giàn leo thấp, tránh cây to cành giòn để mùa bão khỏi phải dời. Thời gian mùa nắng, mùa mưa bão theo từng tiểu vùng có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Một nguyên tắc chung cho cả năm

Miền Trung có nhịp riêng: nắng khô kéo dài rồi mưa dồn vào cuối năm. Vì thế tách đàn, thu mật cũng phải theo nhịp đó chứ không chép lịch của miền Nam hay miền Bắc. Tách đàn nên làm khi đàn đã đông và có nguồn hoa ổn định; lấy mật chừa phần lớn cho đàn trước những tháng mưa bão. Các cách bố trí giá, mái che chịu gió có ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Muốn nhìn một trại chịu được nắng gió

Đọc thì hiểu, nhưng tận tay buộc thùng, xem cách mở tổ ong dú tay trần vì ong không có ngòi đốt, mới nhớ lâu. Có thể đăng ký học thực hành tại trại của trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng. Trại có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; người ở miền Trung có thể hỏi trại thời điểm nhận đàn tránh mùa bão.

Câu hỏi thường gặp