Chuẩn bị mùa mưa nuôi ong dú miền Trung: kế hoạch bão lũ

Người miền Trung nuôi gì cũng phải tính chuyện nước lên. Ong dú cũng vậy. Ở dải đất hẹp này, mùa mưa thường dồn vào mấy tháng cuối năm, khoảng tháng chín tới tháng mười hai, và đi kèm bão, áp thấp, lũ từ núi đổ về rất nhanh. Chỉ một đêm nước lên là cả dãy thùng đặt sát đất có thể ngập hoặc bị cuốn.

Điều khó hơn: trước đó đàn ong vừa trải qua mùa nắng gió Lào khô nóng, cỏ cây khô cháy, nhiều đàn đã hao. Nên việc chuẩn bị mùa mưa ở miền Trung phải làm như một kế hoạch có mốc rõ ràng, không phải vài việc lặt vặt.

Mốc một: khi gió Lào vừa dứt

Khoảng cuối hè, khi những ngày khô nóng thưa dần, là lúc tốt nhất để làm những việc nặng. Trời còn nắng, đất còn cứng, ong còn hoạt động nhiều.

• Đánh giá lại đàn: đàn nào hao nặng sau mùa nắng thì ghép vào đàn khác. Đàn yếu khó chịu nổi cả tháng mưa liên miên.
• Chọn lại chỗ đặt: hỏi người già trong xóm mức nước lũ lớn nhất từng thấy, đánh dấu lên cột nhà hay gốc cây, rồi đặt thùng cao hơn hẳn mức đó.
• Thay thùng mục: ván đã nứt nẻ vì nắng sẽ hở và dột khi vào mưa.
• Chuẩn bị đồ di dời: dây buộc, nút bịt cửa tổ bằng vải hoặc lưới, vài tấm ván, bao tải.

Bản đồ chỗ đặt và chỗ tránh trú

Nhà nuôi vài chục thùng nên vẽ ra một tờ giấy đơn giản: thùng nào đang ở đâu, chỗ tránh trú cho từng nhóm là đâu. Khi có tin bão thì cả nhà biết phải làm gì, không ai phải hỏi.

Mốc hai: khi có tin bão hoặc áp thấp

Thông thường có một đến vài ngày để chuẩn bị. Đủ để làm gọn mọi thứ nếu đã có kế hoạch từ trước.

1. Ban ngày: buộc lại mái che, chằng thùng vào giá, chặt cành cây to nằm phía trên dãy thùng.
2. Chiều tối, khi ong đã về hết: bịt cửa tổ bằng lưới hoặc vải thoáng, không bịt kín bằng ni lông vì đàn cần thở.
3. Di dời: bê thùng nhẹ tay, giữ thẳng đứng, không lật nghiêng để bánh mật không vỡ.
4. Ở chỗ tránh trú: đặt thùng nơi tối, thoáng, không sát bếp hay chỗ có khói.
5. Khi hết bão: đưa thùng về chỗ cũ, đúng vị trí, rồi mới mở cửa tổ.

Thùng không thể dời đi vì quá nhiều hay quá nặng thì kê thêm cao ngay tại chỗ, buộc chắc và phủ bạt có chừa khe thoáng.

Mốc ba: sau khi nước rút

Nhiều đàn không mất vì nước mà mất vì những ngày sau lũ. Bùn, rác, mật vỡ chảy ra kéo kiến tới, ẩm lâu ngày làm mốc.

Thứ tự kiểm tra

• Thùng nào nghiêng, nứt thì xử lý trước.
• Lau sạch mật chảy quanh thùng và chân giá; kiến tìm tới rất nhanh.
• Mở nắp vào buổi trưa có nắng để xem bên trong có đọng nước không, thay lớp lót nắp ướt.
• Phát quang cỏ rác bám quanh chân giá sau nước rút.

Không tách đàn trong vài tuần sau lũ. Để đàn hồi lại, sửa bánh, lên quân, khi trời bớt mưa mới tính. Đọc thêm trong mục Khí hậu & mùa vụ và Trại ong trong vùng.

Khi mất đàn sau mùa bão

Dù chuẩn bị kỹ, năm nào bão lớn cũng có nhà mất vài thùng. Thay vì đi bắt tổ ngoài tự nhiên, cách bền là gây lại bằng tổ tách từ đàn nuôi. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn nhà, cùng mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Nên nhận tổ sau mùa mưa bão, khi trời đã ổn định, để đàn mới không phải chịu cảnh di dời ngay khi vừa tới. Ai muốn tìm tổ, mật từ người nuôi gần mình có thể xem thêm chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp