Ong dú miền Trung mùa khô: chống nóng gió Lào

Dải đất miền Trung có kiểu mùa ngược với hai đầu đất nước: mưa dồn về cuối năm, còn nửa đầu năm là nắng. Từ Thanh Hoá, Nghệ An vào tới Quảng Trị, Huế, những đợt gió tây khô nóng mà dân quen gọi là gió Lào thổi qua dãy Trường Sơn, nóng như hơi lò, cát đồng khô trắng, cây keo, cây bạch đàn trên đồi héo rũ. Xuôi vào Nam Trung Bộ thì nắng ít gió Lào hơn nhưng khô hạn kéo dài.

Với đàn ong dú, kẻ thù của mùa khô miền Trung không phải cái lạnh mà là sức nóng dồn vào thùng. Bài này đi theo một ngày gió Lào, từ sáng sớm tới tối, để thấy đàn cần gì ở từng thời điểm và người nuôi đỡ cho đàn được những gì.

Sáng sớm: giờ vàng của đàn

Từ lúc trời hửng tới khoảng chín giờ, không khí còn dịu, đàn ong dú ra vào đông nhất trong ngày. Đây là lúc ong đi tìm hoa còn sót lại, lấy nước, lấy nhựa cây làm keo. Người nuôi nên tận dụng khung giờ này để quan sát: đàn khoẻ thì cửa tổ tấp nập, có ong mang phấn vàng ở chân về.

Nếu cần làm việc gì với thùng như thay chân kê, bôi lại chống kiến, dọn cỏ, hãy làm vào giờ này. Không nên làm vào trưa, khi đàn đang chống nóng.

Giữa trưa và đầu chiều: lúc thùng bị nung

Khi gió Lào thổi, trưa và đầu chiều là lúc khắc nghiệt nhất. Thùng gỗ mỏng phơi nắng nóng lên rất nhanh. Ong thợ phải ở lại quạt cánh đẩy hơi nóng ra, nhiều con ra bám ở cửa tổ. Nếu nhiệt độ trong tổ lên quá cao, sáp và keo mềm ra, bình mật có thể chảy, ấu trùng có thể chết.

Cách làm mái che chịu được gió Lào

• Mái che làm bằng lá dừa, tranh hoặc tôn có lót lớp cách nhiệt phía dưới.
• Mái cao hơn nắp thùng một khoảng, để gió lùa qua, không úp sát.
• Mái nhô rộng về phía tây vì nắng chiều mới là nắng gắt nhất.
• Buộc chắc vì gió Lào thổi mạnh, mái bay đi giữa trưa còn tệ hơn không có.

Chọn bóng cây tự nhiên

Nếu vườn có cây tán rộng như xoài, mít, cây bàng, đặt thùng dưới tán phía đông của gốc cây để chiều được bóng. Tránh đặt ở hàng rào keo, bạch đàn thưa lá vì bóng mỏng, nắng chiều vẫn lọt.

Chiều muộn: nước và kiến

Khi nắng dịu, ong ra lấy nước nhiều. Một chỗ nước sạch gần trại giúp đàn đỡ đi xa trong ngày gió nóng. Dùng chậu nông có đá, sỏi hoặc mẩu gỗ nổi cho ong đậu uống, tránh ong chết đuối. Thay nước hằng ngày.

Chiều cũng là lúc kiến hoạt động mạnh. Mùa khô kiến thiếu ăn, mò tới thùng ong theo cây cỏ bám vào chân kê. Mỗi tuần nên đi một vòng: phát cỏ quanh chân, kiểm lớp chặn kiến, gỡ cành cây chạm nắp thùng.

Bảng việc theo tháng mùa khô miền Trung

Cuối mùa khô: đừng quên mùa bão đang tới

Ở miền Trung, mùa khô kết thúc là mùa mưa bão bắt đầu, có năm lũ dâng nhanh. Chính quãng cuối nắng là lúc thuận lợi để chuẩn bị: thay chân kê mục, đóng lại nắp thùng nứt, chọn chỗ đặt thùng cao ráo, có thể chuyển nhanh lên chỗ cao khi có tin bão. Đợi bão tới mới lo thì không kịp. Xem thêm kinh nghiệm theo mùa ở mục Khí hậu & mùa vụ của trang.

Bù đàn sau mùa nắng, tìm nguồn giống đáng tin

Sau mùa gió Lào, nhiều trại hao đàn. Cách bền nhất vẫn là tách từ đàn khoẻ của mình khi mưa về và hoa nở lại. Nếu muốn có thêm đàn hoặc người mới bắt đầu, nên tìm tổ giống nhân bằng tách, đừng mua tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật. Ai muốn xem tận mắt cách trại làm mái che, đặt thùng trong vườn nắng nóng có thể tham gia tour thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp