Cộng đồng nuôi ong dú miền Trung: giúp nhau qua bão

Sáng hôm sau một cơn bão, người nuôi ong dú ở miền Trung thường đi một vòng quanh vườn trước khi làm việc gì khác: thùng nào đổ, thùng nào ngấm nước, mái che nào bay mất. Rồi gần như ai cũng cầm điện thoại gọi sang nhà quen để hỏi bên đó ra sao. Cộng đồng nuôi ong ở dải đất này hình thành rất tự nhiên như thế, từ những lần cùng nhau chống chọi thời tiết.

Bài viết dưới đây gom lại những việc mà một nhóm người nuôi trong xã, trong huyện có thể làm cùng nhau qua hai thử thách lớn của miền Trung: nắng gió khô nóng mùa hè và mưa bão cuối năm.

Hai mùa thử thách, hai kiểu giúp nhau

Mùa hè ở nhiều tỉnh miền Trung có những đợt gió Tây khô nóng. Cỏ dại khô cháy, cây ăn trái ngừng ra hoa, đàn ong thiếu ăn và thiếu nước. Lúc này việc giúp nhau chủ yếu là thông tin: chỗ nào còn cây có hoa, vườn nào có tưới, ai có chỗ râm mát để gửi nhờ vài thùng.

Từ khoảng mùa thu, mưa lớn và bão bắt đầu. Lúc này giúp nhau là chuyện tay chân: cùng chằng buộc, cùng dời thùng, cùng dựng lại mái che. Hai kiểu giúp nhau khác hẳn, nên nhóm cần chuẩn bị cho cả hai.

Việc chung theo từng giai đoạn của một cơn bão

Một điều quan trọng: an toàn người luôn đặt trước an toàn ong. Không ai nên ra vườn giữa bão để cứu thùng.

Mùa nắng gió: chia nhau nguồn sống

Ong dú bay không xa, nên khi cả vùng khô hạn thì đàn chỉ sống được nhờ những gì có quanh tổ. Nhóm có thể làm mấy việc:

• Lập danh sách các vườn có tưới, có cây ra hoa trong mùa khô, để ai cần thì gửi nhờ thùng.
• Rủ nhau trồng thêm hàng rào cây có hoa quanh nhà, những loại chịu hạn có sẵn ở địa phương.
• Nhắc nhau đặt nước sạch gần tổ, có que hoặc đá cho ong đậu khỏi chết đuối.
• Che nắng chiều cho thùng, vì vách gỗ hứng nắng gắt có thể làm nóng cả tổ.

Cụ thể loài cây nào có hoa vào mùa khô ở từng tỉnh được ghi lại trong mục Nguồn hoa địa phương.

Giữ đàn giống của vùng

Qua mỗi mùa khắc nghiệt, đàn nào còn khoẻ là đàn đáng giữ làm giống. Nhóm nên ghi lại đàn của nhà ai trụ tốt qua đợt nắng, qua cơn bão, rồi ưu tiên tách từ những đàn ấy. Đó là cách bền nhất để có tổ giống hợp với miền Trung, hơn hẳn việc mua tổ ở xa về. Cũng nên thống nhất không ai đi bắt tổ trong rừng hay trong hốc đá núi, vì đó vừa là phá nguồn ong tự nhiên, vừa khó sống. Các cách nuôi gọn, dễ dời khi có bão được bàn thêm ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Đi học một trại khác để về làm tốt hơn

Nhiều nhóm sau một mùa bão nặng thường muốn xem người khác dựng kệ, che thùng, tách đàn ra sao. Đi cả nhóm tới một trại đã ổn định là cách học nhanh. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour tham quan và học thực hành, nơi có thể xem tận tay cách chăm đàn ong dú. Khi cần thêm tổ giống, hoặc mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, nhóm có thể xem ở Ong Quý. Tổ giống ở xa về thì nên nhận sau mùa bão, khi thời tiết đã yên.

Câu hỏi thường gặp