Theo người nuôi ong dú miền Trung trọn một năm

Nuôi ong dú ở miền Trung là học cách đi qua hai cửa ải mỗi năm. Cửa thứ nhất là mùa hè nắng gắt, những đợt gió Tây khô nóng thổi tới đâu cây cỏ héo tới đó. Cửa thứ hai là mùa mưa bão cuối năm, nước lên nhanh, gió giật, có năm bão nối bão. Người đã nuôi lâu năm ở dải đất này không phải giỏi hơn ai về kỹ thuật, họ chỉ đã đi qua hai cửa đó nhiều lần và nhớ mình đã làm gì.

Cách học có ích nhất vì thế là xin theo một người như vậy trọn một năm, mỗi mùa tới vài buổi, xem họ chuẩn bị gì trước mỗi cửa ải.

Chọn người theo địa hình, không theo tỉnh

Miền Trung hẹp ngang, từ núi xuống biển chỉ vài chục cây số, nhưng đi một đoạn là đổi hẳn. Vườn trên đồi cát ven biển nóng hầm, gió muối. Làng đồng bằng thấp trũng, mùa lũ nước có thể vào tới sân. Vùng chân núi mát hơn, nhiều cây rừng, nhưng mùa mưa thì ẩm và sạt lở. Người nuôi ở vùng nào thì giỏi giữ ong ở kiểu địa hình đó.

Trước khi xin học, xem nhà mình thuộc kiểu nào, rồi tìm người ở kiểu tương tự, dù khác huyện.

Một năm theo nghề, chia thành bốn chặng

Chặng 1: Mùa xuân, khi hoa còn nhiều

Đây là lúc đàn mạnh nhất, người nuôi thường tách đàn. Tới để xem tận tay cách chọn đàn đủ mạnh để tách, cách chia bánh nhộng, cách đặt thùng mới. Đây cũng là lúc dễ hỏi chuyện nhất vì người nuôi đang vui.

Chặng 2: Trước và trong những đợt nóng

Quan sát xem họ dời thùng vào bóng cây nào, có làm mái che phụ không, đặt chậu nước gần tổ ra sao. Để ý họ có giảm số lần mở thùng không, vì mở thùng giữa trưa nắng là làm khổ đàn. Hỏi họ năm nóng nhất từng mất bao nhiêu đàn, đàn nào sống và vì sao.

Chặng 3: Trước mùa bão

Đây là chặng đáng học nhất. Người lâu năm thường làm xong mọi thứ trước khi có tin bão, không đợi tới lúc gió nổi. Xem bảng dưới.

Chặng 4: Sau bão lũ

Tới xem họ kiểm đàn ra sao: thùng nào bị nước hắt vào, đàn nào bỏ tổ, xử lý bánh tổ ướt thế nào, bao lâu đàn hồi lại. Sau bão hoa rụng nhiều, đàn đói, đây là lúc học cách cầm cự.

Việc làm trước mùa bão: học từ người đi trước

Nhìn cách họ làm, đừng chỉ chép cách họ nói

Có những thứ người nuôi lâu năm làm theo thói quen, không nhớ để kể: buổi sáng đi một vòng nghe tiếng ong trong thùng, đặt tay lên vách thùng xem nóng hay mát, liếc xem có đàn kiến nào đang leo lên chân giá. Đi cạnh họ vài buổi mới thấy. Ghi lại những thói quen nhỏ đó, đó là phần quý nhất của nghề.

Một mẹo khác: hỏi họ nếu làm lại từ đầu thì sẽ làm khác điều gì. Câu này thường mở ra những bài học đắt giá mà họ đã phải trả bằng đàn ong. Nhiều câu chuyện như vậy được chia sẻ ở mục Kinh nghiệm người nuôi; muốn biết mô hình nuôi nào hợp vườn nhà thì xem Mô hình nuôi phù hợp.

Học thao tác ở một trại bài bản trước

Người nuôi lâu năm ở miền Trung dạy rất giỏi chuyện chống nóng, chống bão, nhưng không phải ai cũng có thời gian chỉ tỉ mỉ từng thao tác cho người chưa từng mở thùng. Nhiều người chọn cách học phần thao tác nền ở một trại đón khách học, rồi mới về vùng tìm người đi trước học phần thời tiết. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour học thực hành: mở thùng, nhận biết ong chúa, tách đàn, lấy mật không phá tổ.

Lúc đã sẵn sàng, nên bắt đầu bằng tổ giống nuôi trong thùng, không bắt tổ rừng. Trại Ong Quý có tổ ong dú giống, mật ong dú và vài món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, nếu muốn nếm vị mật trước khi bắt tay vào nuôi.

Câu hỏi thường gặp