Đánh giá trại ong dú miền Trung qua mùa bão, nắng gió

Dải đất miền Trung thử thách đàn ong dú bằng hai thứ trái ngược nhau trong cùng một năm. Mùa hè có những đợt nắng nóng gay gắt, phía Bắc Trung Bộ còn có gió Tây khô nóng thổi qua. Cuối năm thì mưa lớn, bão và lũ. Trại nào ở đây còn giữ đàn đều qua nhiều năm thì đã có cách chống cả hai. Người đi mua tổ cần nhìn ra được những cách đó.

Một cách gọn để xem trại là đi theo ba vòng: vòng ngoài là hạ tầng, vòng giữa là đàn ong, vòng trong là người nuôi. Mỗi vòng có vài câu hỏi riêng cho vùng nắng gió, mùa bão.

Vòng ngoài: hạ tầng nói thay người nuôi

Đứng ở cổng trại nhìn một lượt trước khi tới gần thùng nào. Những điều cần thấy:

• Thùng được cố định. Kệ, giá đỡ có chôn chân hoặc buộc dây, thùng có dây đai hoặc vật chặn trên nắp. Ở vùng bão, thùng đặt lỏng trên kệ là một trận gió là lật.
• Mái che chịu gió. Tấm che nắng mỏng buộc tạm có thể ổn mùa hè nhưng thành vật bay khi gió mạnh. Mái tốt là mái được ghim chặt, hoặc trại có cách tháo cất trước bão.
• Nền đất cao ráo. Hỏi chỗ đặt tổ mùa lũ năm trước có bị ngập không. Trại đặt dưới chân đồi, cạnh mương, gần bãi bồi thì phải có chỗ dời lên.
• Bóng mát mùa nắng. Thùng phơi nắng chiều trọn buổi trong những ngày nóng đỉnh điểm dễ làm sáp mềm, mật chảy.

Nhìn chừng ấy đã biết người nuôi chuẩn bị cho thời tiết vùng mình đến đâu.

Vòng giữa: đàn ong và kho dự trữ

Ở miền Trung, đàn phải có dự trữ cho hai kiểu «nhịn đói»: những trưa quá nóng ong hạn chế bay, và những chuỗi ngày mưa liền không ra được. Khi mở tổ, ưu tiên xem phần dự trữ hơn là đếm ong.

Một đàn đông ong nhưng kho trống trước mùa mưa bão là đàn dễ suy giữa chừng. Ngược lại, đàn vừa phải mà kho đầy thường bền hơn.

Vòng trong: hỏi người nuôi về những ngày xấu trời

Đây là phần nhiều người bỏ qua. Ngồi lại với chủ trại và hỏi:

1. Khi có tin bão, trại làm những việc gì, theo thứ tự nào?
2. Mùa bão năm ngoái có mất tổ không, mất vì gió, vì nước hay vì đàn đói?
3. Những ngày nóng nhất trong năm, trại che chắn và cấp nước ra sao?
4. Sau đợt mưa dài, trại kiểm tra lại tổ thế nào?

Người nuôi có nghề trả lời theo kiểu kể việc: buộc lại dây, dời thùng vào hiên, chèn kín cửa tổ cho hẹp lại, kiểm tra bầu phấn sau mưa. Người trả lời chung chung kiểu «ong tự lo được» thì nên đi xem thêm vài trại khác.

Mục Khí hậu & mùa vụ có các bài chi tiết về chuẩn bị trước mùa bão và qua những đợt nắng nóng, nên đọc trước khi đi xem trại.

Chọn thời điểm mua và chở tổ

Chở tổ đi xa trong lúc mưa bão là chuốc thêm rủi ro: đường xóc, ẩm, đàn bị xáo trộn đúng lúc không ra ngoài kiếm ăn được. Thời điểm dễ chịu hơn thường là sau mùa mưa, khi trời đã tạnh, cây cối ra hoa trở lại, đàn mới về có nguồn ăn ngay. Tránh cả những tuần nắng nóng đỉnh điểm, vì chở tổ trong thùng xe kín giữa trưa rất dễ làm đàn bị nóng.

Khi chưa chọn được trại trong vùng, có thể tham khảo thêm trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại nuôi và tách đàn tại chỗ, có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, giới thiệu trên ongquy.com. Nếu chọn mua từ xa, nên hỏi trại về cách đóng tổ để vận chuyển và chọn đợt trời ổn định. Trên chợ ong dú cũng có tin rao tổ từ người nuôi ở nhiều tỉnh, có thể tìm nguồn gần mình hơn.

Câu hỏi thường gặp