Ong dú có hợp với miền Trung không: soi từng khúc

Hỏi «miền Trung nuôi ong dú được không» cũng giống hỏi «miền Trung có mát không»: còn tùy đứng ở đâu và vào tháng nào. Từ Thanh Hóa vào tới Bình Thuận là một dải đất hẹp, lưng tựa Trường Sơn, mặt nhìn ra biển, nhưng thời tiết đầu dải và cuối dải khác nhau rất xa. Đầu dải có rét, giữa dải có gió Lào và bão, cuối dải nắng hạn gần như quanh năm.

Vì vậy thay vì trả lời chung một chữ «được», bài này chia miền Trung làm ba khúc và đặt lịch một năm của ong dú lên từng khúc, để người định nuôi tự soi xem mình nằm ở đâu.

Ba khúc miền Trung, ba cái khó khác nhau

Bắc Trung Bộ: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị

Đây là khúc chịu gió Tây khô nóng nặng nhất. Những ngày gió Lào thổi, lá cây quăn lại, cỏ dại khô cong, ong dú ra khỏi tổ ít hẳn. Rồi sang mùa đông lại có những đợt gió mùa đông bắc kéo nhiệt độ xuống thấp, ong dú co cụm, gần như không đi làm. Một năm có hai quãng đàn phải sống bằng mật dự trữ.

Khúc giữa: Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi

Gió nóng vẫn có nhưng dịu hơn phía bắc. Cái khó lớn nằm ở cuối năm: mưa dầm kéo dài, bão và lũ nối nhau. Ong dú không bay được trong mưa, nên những đợt mưa liền một hai tuần làm đàn đói dù quanh vườn vẫn có hoa. Vùng trũng thì thêm lo ngập.

Nam Trung Bộ: Bình Định tới Bình Thuận

Càng vào nam càng ít mưa. Quanh Ninh Thuận, Bình Thuận có những vùng khô hạn nổi tiếng, đồi trọc, cây bụi gai. Ở đây ong dú không lo rét, ít lo lũ, nhưng lo nhất là thiếu nước uống và thiếu hoa nền trong mùa khô dài. Bù lại, những vườn có tưới như nho, thanh long, xoài lại là ốc đảo cho ong.

Lịch một năm đặt cạnh nhau

Lịch này là khung chung; mỗi năm mưa nắng xê dịch vài tuần, nên cứ nhìn cây quanh nhà mà điều chỉnh. Chi tiết theo từng tháng có thêm ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Chuẩn bị gì cho đúng mùa khó của mình

• Nếu ở khúc có gió Lào: đặt tổ phía khuất hướng tây, sau tường hoặc hàng cây. Mái che phải rộng hơn thùng để buổi chiều nắng xiên không chiếu thẳng vào vách.
• Nếu có rét: đừng lấy mật vào cuối thu. Để đàn giữ lại phần mật trong tổ mà qua đông. Kéo thùng vào chỗ kín gió, quấn thêm bao tải quanh vách thùng trong những đợt lạnh sâu.
• Nếu nặng mưa bão: chọn trước hiên hay nhà kho cao ráo để dời tổ, đợi chiều tối ong về hết mới khiêng. Kê giá cao hơn mức nước từng ngập.
• Nếu khô hạn: đặt một khay nước nông có sỏi hoặc rơm nổi cho ong đậu uống, thay nước hằng ngày. Ưu tiên đặt tổ gần vườn có tưới.

Chọn tổ và cách bắt đầu ở miền Trung

Ở đâu thì nguyên tắc cũng vậy: mua tổ đã ổn định, đừng đi bắt tổ rừng. Tổ khai thác từ hốc cây dễ vỡ bánh, mất chúa và rã đàn, trong khi tổ giống nuôi trong thùng đã quen bị mở ra kiểm tra. Nên bắt đầu khoảng một hai tổ, và thời điểm nhận tổ tốt nhất là ngay sau mùa khó của vùng mình, để đàn có mấy tháng hoa nhiều mà gây quân trước khi gặp mùa khó kế tiếp. Khi đàn đã mạnh thì nhân bằng cách tách.

Ong dú không có ngòi đốt, nên nuôi trong vườn nhà có trẻ nhỏ vẫn yên tâm. Mật ong dú chua thanh, nhiều nước hơn mật ong thường, lấy về nên để ngăn mát.

Muốn xem người nuôi ở các tỉnh miền Trung đã xoay xở với mùa khó ra sao, có thể đọc mục Kinh nghiệm người nuôi.

Học tận tay trước khi mua tổ

Đọc bao nhiêu cũng không bằng một lần tự mở thùng ong, nhìn bầu mật, bầu phấn, đĩa ấu trùng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; thông tin chung về trại có ở ongquy.com. Ai muốn tận mắt xem cách đặt thùng, tách đàn trước khi tự nuôi ngoài miền Trung thì có thể tham khảo tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp